Paraemergjenca për përmbytjet dhe situatat katastrofike nuk është luks administrativ, as projekt për fushata elektorale dhe as dokument që pluhuroset në sirtarë.
Ajo është vijë ndarëse mes jetës dhe vdekjes, mes dinjitetit dhe kaosit, mes një shoqërie që qëndron në këmbë dhe një tjetre që shembet nën peshën e paaftësisë së vet.
Kjo e vërtetë bëhet edhe më e prekshme në kontekstin e Mitrovicë dhe rajonit përreth, një zonë që historikisht është përballur me rrezik të shtuar nga përmbytjet për shkak të pozicionit gjeografik dhe ndërthurjes së lumenjve.
Sa herë që reshjet shndërrohen në rrjedha të tërbuara, sa herë që një digë çahet apo një lagje zhytet nën ujë përgjatë brigjeve të Lumi Ibër dhe Lumi Sitnica, sot ne nuk përballemi thjesht me një fenomen natyror; përballemi me pasojat e drejtpërdrejta të neglizhencës, mungesës së planifikimit dhe kulturës së improvizimit që ka shoqëruar për vite menaxhimin e rrezikut.
Në Mitrovicë dhe në komunat përreth, reshjet intensive shpesh kombinohen me infrastrukturë të amortizuar, kanalizime të bllokuara dhe ndërtime pranë shtretërve të lumenjve, duke rritur ndjeshëm ekspozimin ndaj rrezikut.
Katastrofat nuk janë të papritura; e papritur është vetëm hipokrizia me të cilën sillemi pasi ato ndodhin. Shkenca paralajmëron, ekspertët flasin, hartat e rrezikut ekzistojnë edhe për rajonin e Mitrovicës, por zëri i tyre shpesh humbet përballë betonizimit pa kriter dhe mungesës së investimeve serioze në argjinatura dhe sisteme kullimi.
Pastaj, kur uji hyn në shtëpitë e fshatrave përreth apo në lagjet e ulëta të qytetit, nis gara për justifikime dhe premtime rindërtimi që përsëriten pas çdo reshjeje të madhe.
Paraemergjenca do të thotë të mendosh përpara se të ndodhë më e keqja sidomos në një rajon si Mitrovica, ku bashkimi i lumenjve dhe konfiguracioni i terrenit krijojnë kushte të favorshme për përmbytje.
Do të thotë sisteme paralajmërimi funksionale dhe të testuara rregullisht; plane evakuimi të njohura nga qytetarët e zonave më të rrezikuara; koordinim real mes institucioneve lokale dhe qendrore; buxhete të dedikuara për mirëmbajtjen e vazhdueshme të shtretërve të lumenjve dhe kanaleve kulluese.
Do të thotë, gjithashtu, ndalim i rreptë i ndërtimeve në zona me rrezik të lartë, pavarësisht presioneve politike apo ekonomike.
Në një zonë që përballet rregullisht me reshje intensive dhe ndërhyrje të pakontrolluara në mjedis, paraemergjenca duhet të jetë prioritet i përhershëm, jo reagim sezonal.
Nuk mjafton pastrimi i kanaleve vetëm para dimrit; nevojitet një strategji afatgjatë për menaxhimin e baseneve ujore të Ibrit dhe Sitnicës, për ripyllëzim në zonat kodrinore përreth dhe për forcimin e infrastrukturës mbrojtëse në pikat kritike të rajonit.
Ka ardhur koha të ndalojmë trajtimin e përmbytjeve në Mitrovicë si episod të zakonshëm dimëror.
Kamera që filmon zyrtarët mbi ura të mbingarkuara nuk zëvendëson një sistem të qëndrueshëm mbrojtjeje. Solidariteti i qytetarëve të Mitrovicës ka qenë gjithmonë i dukshëm në kohë krize, por ai nuk duhet të shndërrohet në mburojë për paaftësinë institucionale.
Një qeverisje serioze matet nga sa pak dëm pëson qyteti kur lumi del nga shtrati, jo nga sa deklarata bëhen pas tërheqjes së ujit.
Për më tepër, paraemergjenca në Mitrovicë dhe rajon nuk është vetëm çështje teknike; është kulturë përgjegjësie.
Çdo leje ndërtimi e dhënë në mënyrë të papërgjegjshme pranë brigjeve është rrezik i drejtpërdrejtë për familjet që jetojnë aty.
Çdo projekt i realizuar pa standarde të duhura rrit probabilitetin që përmbytja e radhës të mos jetë thjesht fatkeqësi natyrore, por dështim njerëzor.
Prandaj, mënyra se si Mitrovica dhe rajoni përballen me rrezikun nga përmbytjet është test i pjekurisë institucionale dhe shoqërore.
A do të vazhdohet me reagime të vonuara dhe rindërtime të përkohshme, apo do të ndërtohet një kulturë e vërtetë parandalimi?
Përgjigjja do të përcaktojë nëse përmbytjet e ardhshme do të jenë kapituj të përsëritur të dëmit dhe zhgënjimit, apo dëshmi se rajoni ka zgjedhur të investojë në siguri, përgjegjësi dhe një të ardhme të qëndrueshme.
