Kosova nuk është në krizë fjalësh. Është në krizë mendimi.
Në një hapësirë publike ku gjithkush flet, ajo që mungon është pesha e fjalës. Zëri është i lirë, por mendimi është bërë i rrallë.
Jetojmë në një realitet ku reagimi ka zëvendësuar reflektimin. Çdo ngjarje prodhon menjëherë qëndrime. Çdo zhvillim shoqërohet me gjykime të shpejta. Analiza, përkundrazi, mbetet përjashtim. Nuk kemi kohë për të kuptuar, kemi vetëm nxitim për të reaguar.
Në këtë klimë, e vërteta nuk mohohet. Ajo shpërfillet. Humbet në një treg zhurmash, ku vlen ajo që tërheq vëmendje, jo ajo që mbështetet mbi fakte. Narrativat e thjeshta fitojnë jo sepse janë të sakta, por sepse janë të lehta.
Një shoqëri që mësohet me të lehtën, fillon ta refuzojë të vështirën.
E lodhur nga tranzicioni i gjatë dhe tensionet e vazhdueshme, Kosova ka hyrë në një rehati të rrezikshme intelektuale. Kërkohen përgjigje të shpejta për pyetje komplekse. Në këtë boshllëk, çdo shpjegim i thjeshtë duket bindës, çdo slogan tingëllon si e vërtetë.
Por problemi nuk është vetëm thjeshtimi. Është mungesa e guximit.
E kaluara gjykohet pa mëshirë, sepse është e sigurt. Nuk kundërshton dhe nuk ka kosto. E tashmja, përkundrazi, kërkon qëndrim dhe përgjegjësi. Kërkon të dalësh kundër rrjedhës. Dhe pikërisht aty, zëri zbehet.
Kemi krijuar një kulturë ku kritika është e fortë vetëm aty ku nuk rrezikon asgjë. Një guxim i vonuar, që nuk ndryshon asgjë.
Ndërkohë, manipulimi nuk ka nevojë për forcë. Ai ushqehet nga mungesa jonë e thellimit. Mjafton një mesazh i thjeshtë, një emocion i fortë, dhe arsyetimi anashkalohet.
Problemi nuk është se po na mashtrojnë. Problemi është se po duam të mashtrohemi.
Jo sepse nuk dimë, por sepse nuk e ushtrojmë atë që dimë.
Edhe media dhe rrjetet sociale e përforcojnë këtë gjendje. Ato shpërblejnë shpejtësinë, jo saktësinë; emocionin, jo argumentin. Dhe kështu, hapësira publike mbushet me reagime, ndërsa mendimi shtyhet në periferi.
Pasojat janë të dukshme: dobësohet vendimmarrja kolektive, polarizohet diskursi dhe zbehet besimi, jo vetëm në institucione, por edhe në vetë të vërtetën.
Sepse mendimi kërkon kohë. Kërkon përpjekje. Kërkon guxim për të dyshuar edhe në atë që duam të besojmë.
Dhe kjo është pikërisht ajo që po bëjmë gjithnjë e më pak.
Në fund, nuk është çështje se çfarë na servohet, por sa jemi të gatshëm ta pranojmë pa e analizuar.