Nëse dikur problemi ishte mungesa e informacionit, sot problemi është iluzioni i dijes.
Nuk jetojmë më në errësirë, por në një ndriçim të tepruar që verbon. Dhe në këtë dritë të fortë, gjithnjë e më shumë njerëz mendojnë se dinë, ndërkohë që kuptojnë gjithnjë e më pak.
Kosova nuk përballet vetëm me sfida ekonomike apo politike. Ajo përballet edhe me një deformim më të thellë: mënyrën si qytetari ndërton bindjet e veta.
Informimi është bërë i shpejtë, i fragmentuar dhe i ngarkuar me emocione. Është i lehtë për t’u konsumuar, por i vështirë për t’u kuptuar.
Në këtë realitet, njohuria nuk ndërtohet më si proces. Ajo merret si produkt i gatshëm. Një titull, një video e shkurtër apo një postim i shpërndarë mijëra herë mjaftojnë për të krijuar bindje të forta.
Dhe sa më pak përpjekje kërkon një ide, aq më e fortë bëhet bindja për të.
Ky është iluzioni më i rrezikshëm i kohës sonë.
Njerëzit nuk ndihen të painformuar. Përkundrazi, ndihen të sigurt në atë që besojnë. Por kjo siguri nuk buron nga analiza, por nga përsëritja. Dhe ajo që përsëritet shpesh, fillon të duket si e vërtetë.
Në Kosovë, ky fenomen merr një dimension edhe më problematik. Informacioni qarkullon me shpejtësi, por mendimi kritik nuk zhvillohet në të njëjtin ritëm. Qytetari është i ekspozuar ndaj gjithçkaje, por i pajisur me pak mjete për ta kuptuar atë.
Nuk kemi mungesë informacioni. Kemi tepricë bindjesh të pabazuara.
Kjo prodhon një realitet ku opinioni barazohet me faktin. Ku perceptimi zëvendëson të vërtetën. Ku argumenti humbet përballë tonit dhe siguria e rreme merr vendin e dijes.
Në këtë klimë, debati nuk zhvillohet. Ai përplaset.
Edhe më shqetësues është fakti se iluzioni i dijes krijon rezistencë ndaj korrigjimit. Sa më i bindur të jetë dikush në një informacion të pasaktë, aq më e vështirë bëhet ta ndryshosh atë.
Jo sepse mungojnë faktet, por sepse bindja është bërë pjesë e identitetit.
Kështu, hapësira publike mbushet me zëra që nuk kërkojnë të kuptojnë, por të konfirmojnë veten. Nuk kemi më dialog, por monologë paralelë.
Media dhe rrjetet sociale luajnë një rol të dyfishtë. Ato ofrojnë qasje të gjerë në informacion, por njëkohësisht shpërblejnë përmbajtjen që është e shpejtë, e thjeshtë dhe emocionale.
Shpejtësia fiton ndaj saktësisë. Reagimi ndaj analizës.
Pasojat janë të thella. Një shoqëri që mendon se di, por nuk kupton, bëhet më e vështirë për t’u zhvilluar. Vendimet dobësohen. Diskursi varfërohet. Dhe e ardhmja ndërtohet mbi perceptime, jo mbi realitet.
Dalja nga ky iluzion nuk kërkon kthim pas, por përparim ndryshe.
Kërkon rikthim te mendimi. Te dyshimi si mjet kuptimi. Te durimi për të kuptuar përpara se të gjykojmë.
Sepse të dish nuk është të kesh informacion.
Është të jesh në gjendje ta kuptosh, ta vësh në dyshim dhe ta vendosësh në kontekst.
Dhe një shoqëri që e humbet këtë dallim, rrezikon të jetojë me bindje të forta, por me kuptim të dobët.
Ky është iluzioni që duhet thyer.
Para se të bëhet realitet i pakthyeshëm.