Demokracia moderne bazohet në një parim themelor: ndarjen e pushteteve dhe respektimin e roleve të ndryshme në shoqëri. Ashtu si gjyqtari nuk duhet të jetë politikan, ushtaraku nuk duhet të drejtojë partitë politike, po ashtu edhe kleriku nuk duhet të jetë pjesë e pushtetit politik aktiv. Kjo nuk do të thotë se feja nuk ka rëndësi në jetën publike. Përkundrazi, feja mund të japë vlera morale, të promovojë drejtësinë, paqen dhe solidaritetin. Por kur kleriku hyn në Kuvend si politikan, lind rreziku që misioni shpirtëror të ngatërrohet me interesat politike.
Kjo çështje nuk është kundër fesë, por në mbrojtje të saj. Historia ka treguar se sa herë feja është lidhur tepër me pushtetin politik, kanë vuajtur si shteti ashtu edhe vetë feja.
Misione të ndryshme
Kleriku dhe politikani kanë thirrje të ndryshme. Misioni i klerikut është të udhëheqë njerëzit drejt Zotit, të predikojë të vërtetën, të japë ngushëllim shpirtëror dhe të kujdeset për bashkësinë e besimtarëve.
Politikani, në anën tjetër, merret me pushtetin, ligjet, kompromiset, interesat ekonomike, konfliktet politike dhe qeverisjen e shtetit.
Kur këto dy role bashkohen në të njëjtin person, krijohet një konflikt i vazhdueshëm. Kleriku duhet të jetë bari i të gjithëve, ndërsa politikani zakonisht përfaqëson një parti dhe një ideologji të caktuar.
Pasoja
Humbet besimi i një pjese të qytetarëve tek institucioni fetar.
Krijohen ndarje brenda bashkësive fetare.
Predikimi shpirtëror fillon të shihet si propagandë politike.
Rreziku i politizimit të fesë
Feja duhet të jetë mbi partitë politike. Kur një klerik bëhet deputet, ai rrezikon ta identifikojë fenë me një forcë të caktuar politike. Besimtarët mund të ndihen të detyruar të mbështesin një parti për shkak të autoritetit fetar të klerikut. Në këtë mënyrë feja përdoret si instrument për fitimin e votave.
Pasoja
Feja humbet pavarësinë e saj morale.
Krijohen tensione mes besimtarëve.
Autoriteti shpirtëror përdoret për qëllime politike.
Kuvendi përfaqëson të gjithë qytetarët
Një deputet duhet të përfaqësojë të gjithë qytetarët, pavarësisht fesë, kombësisë apo bindjeve të tyre. Kleriku, megjithëse mund të ketë qëllime të mira, identifikohet natyrshëm me një bashkësi të caktuar fetare. Në një shtet demokratik, ligjet duhet të bazohen në interesin e përbashkët dhe jo në doktrina fetare.
Pasoja
Pakicat mund të ndihen të përjashtuara.
Mund të krijohen tensione ndërfetare.
Dobësohet karakteri qytetar i shtetit.
Pushteti korrupton
Historia njerëzore tregon se pushteti është një tundim i madh. Edhe njerëzit me qëllimet më të mira mund të bien pre e ambicieve politike. Klerikët nuk janë engjëj; ata janë njerëz dhe përballen me të njëjtat dobësi si të gjithë të tjerët. Kur një klerik futet në politikë, ai ekspozohet ndaj:
rivaliteteve,
pazareve politike,
interesave ekonomike,
luftës për pushtet.
Pushteti ka një prirje të veçantë për ta ndryshuar mënyrën se si njeriu e sheh veten dhe të tjerët. Ai shpesh krijon ndjenjën e superioritetit, dëshirën për kontroll dhe tundimin për të ruajtur pozitën me çdo kusht. Në vend që energjitë të përqendrohen te shërbimi shpirtëror, ato mund të zhvendosen drejt kalkulimeve politike dhe interesave të momentit. Kjo është arsyeja pse shumë tradita fetare kanë qenë të kujdesshme ndaj lidhjes së ngushtë mes autoritetit fetar dhe pushtetit politik.
Misioni i klerikut është të jetë zë i ndërgjegjes morale, mbrojtës i së vërtetës dhe i dinjitetit njerëzor. Kur ai bëhet pjesë e garës politike, ekziston rreziku që ky mision të zbehet. Ai mund të detyrohet të bëjë kompromise që nuk do t’i bënte në rolin e tij shpirtëror. Për më tepër, çdo vendim politik krijon mbështetës dhe kundërshtarë. Kështu, figura që duhet të bashkojë komunitetin rrezikon të shndërrohet në figurë përçarëse.
Politika është fushë e debateve të ashpra, e interesave të ndryshme dhe e konflikteve të vazhdueshme. Nëse një klerik identifikohet me një parti ose ideologji të caktuar, ai mund të humbasë aftësinë për t’u perceptuar si bari i të gjithëve. Besimtarët që nuk ndajnë të njëjtat bindje politike mund të ndihen të përjashtuar ose të lënë mënjanë.
Pasoja
Dëmtohet reputacioni i institucioneve fetare.
Besimtarët humbin respektin për udhëheqësit shpirtërorë.
Krijohet skandal kur politika dështon.
Përçahet komuniteti fetar sipas bindjeve politike.
Dobësohet autoriteti moral i klerikut.
Feja rrezikon të perceptohet si mjet për pushtet dhe jo si rrugë shërbimi.
Humbet besimi i qytetarëve si te politika, ashtu edhe te institucionet fetare.
Brezat e rinj mund të largohen nga feja kur e shohin atë të lidhur me interesat politike.
Për këtë arsye, shumë mendojnë se kleriku i shërben më mirë shoqërisë kur qëndron mbi ndarjet partiake dhe ruan lirinë për të folur në emër të së vërtetës, drejtësisë dhe së mirës së përbashkët. Autoriteti i tij moral është më i fuqishëm kur nuk varet nga votat, koalicionet apo interesat e pushtetit, por nga besueshmëria, integriteti dhe shërbimi ndaj njerëzve.
Kleriku duhet të jetë zëri kritik i pushtetit
Kleriku duhet të jetë zëri kritik i pushtetit. Një nga detyrat më të rëndësishme të fesë është të kritikojë padrejtësinë. Kur kleriku bëhet pjesë e pushtetit, ai e humb lirinë për ta kritikuar atë. Është shumë e vështirë të jesh njëkohësisht pjesë e sistemit dhe kritik i tij. Kleriku është i thirrur të qëndrojë pranë së vërtetës, edhe kur ajo është e pakëndshme për pushtetarët. Misioni i tij nuk është të mbrojë interesat politike, por të mbrojë dinjitetin e njeriut dhe të mirën e përbashkët. Kur feja lidhet tepër me pushtetin, rrezikon të humbasë besueshmërinë para popullit. Historia tregon se zëri profetik i fesë ka qenë më i fuqishëm kur ka ruajtur pavarësinë e saj nga strukturat politike. Prandaj, kleriku duhet të mbetet ndërgjegjja morale e shoqërisë dhe jo pjesë e lojërave për pushtet.
Pasoja
Zëri profetik i fesë dobësohet.
Padrejtësitë shpesh heshten.
Feja humbet rolin e saj korrigjues në shoqëri.
Historia jep paralajmërime
Shumë konflikte historike kanë lindur nga përzierja e fesë me pushtetin politik. Kur feja dhe politika bëhen një, shpesh lind:
intoleranca,
përjashtimi,
diskriminimi,
fanatizmi.
Në anën tjetër, shoqëritë që kanë ruajtur dallimin mes fesë dhe shtetit kanë arritur më shumë stabilitet dhe liri fetare.
Pasojat:
Konflikte shoqërore.
Polarizim politik.
Dobësim i demokracisë.
Kur pushteti politik përdor fenë për interesa partiake, besimi rrezikon të shndërrohet në mjet manipulimi. Kjo e dëmton edhe fenë, edhe shtetin. Qytetarët fillojnë të ndahen sipas bindjeve fetare dhe jo sipas ideve apo programeve politike. Institucionet humbin karakterin e tyre gjithëpërfshirës dhe krijohet ndjenja e përjashtimit te grupet e tjera. Në vend të dialogut dhe bashkëpunimit, rriten tensionet dhe mosbesimi mes komuniteteve. Feja humbet rolin e saj profetik dhe moral kur lidhet tepër ngushtë me pushtetin. Një shoqëri e shëndetshme ka nevojë për një shtet që i trajton të gjithë qytetarët në mënyrë të barabartë dhe për bashkësi fetare që mbeten të lira për të mbrojtur të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin e njeriut.
Feja është më e madhe se politika
Politika merret me zgjedhje që zgjasin disa vite. Feja merret me pyetjet më të thella të jetës njerëzore: kuptimin e ekzistencës, moralin, shpëtimin dhe marrëdhënien me Zotin.
Kur feja zbret në nivelin e betejave partiake, ajo rrezikon të humbasë madhështinë dhe universalitetin e saj.
Pasoja
Feja reduktohet në ideologji.
Besimtarët ndahen sipas partive.
Humbet dimensioni shpirtëror.
Rreziku i kultit të individit
Klerikët shpesh gëzojnë respekt të madh në komunitet. Kur ky autoritet transferohet në politikë, mund të krijohet një ndikim i pabarabartë në procesin demokratik. Njerëzit mund të votojnë jo për programin politik, por për figurën fetare.
Pasoja
Dobësohet demokracia.
Krijohet varësi nga figura individuale.
Zvogëlohet debati racional.
Për më tepër, demokracia e shëndetshme kërkon që qytetarët të marrin vendime të bazuara në argumente, programe dhe vizione konkrete për të ardhmen. Kur në qendër vendoset figura e një kleriku me autoritet të madh moral, ekziston rreziku që vlerësimi kritik të zëvendësohet nga besnikëria personale. Në këtë mënyrë, zgjedhjet mund të mos zhvillohen mbi bazën e ideve dhe zgjidhjeve, por mbi ndikimin emocional dhe simbolik të individit.
Kulti i individit është i rrezikshëm edhe sepse e përqendron vëmendjen tek një person, ndërsa institucionet dhe proceset demokratike mbeten në hije. Shoqëria fillon të presë zgjidhje nga një figurë e vetme, në vend që të ndërtojë mekanizma të qëndrueshëm të përgjegjësisë dhe kontrollit demokratik. Kjo krijon një kulturë politike ku njerëzit ndjekin persona, jo parime.
Historia ka treguar se kur figurat publike idealizohen tej mase, kritika shihet si sulm personal dhe jo si pjesë normale e debatit demokratik. Si pasojë, pakësohet pluralizmi i mendimeve dhe dobësohet liria e shprehjes. Një demokraci e pjekur ka nevojë për qytetarë që analizojnë, pyesin dhe gjykojnë me mendjen e tyre, jo për adhurim të figurave, sado të respektuara qofshin ato.
Prandaj, respekti për klerikun si udhëheqës shpirtëror duhet të mbetet i ndarë nga vlerësimi i tij si figurë politike. Vetëm kështu mund të ruhet barazia demokratike, liria e ndërgjegjes dhe debati i hapur që është themeli i çdo shoqërie të lirë.
Mbrojtja e vetë fesë
Argumenti më i fortë kundër pranisë së klerikëve në Kuvend nuk është mbrojtja e shtetit nga feja, por mbrojtja e fesë nga politika.
Politika është fushë konfliktesh të vazhdueshme. Sot je në pushtet, nesër në opozitë. Sot fiton, nesër humbet.
Nëse kleriku identifikohet me një parti, atëherë edhe reputacioni i fesë fillon të varet nga sukseset ose dështimet e asaj partie.
Pasoja
Dëmtohet autoriteti moral i fesë.
Krijohen përçarje brenda komuniteteve fetare.
Brezat e rinj mund të largohen nga institucionet fetare.
Klerikët mund të ndikojnë pa qenë deputetë
Shoqëria ka nevojë për zërin moral të klerikëve. Por ky ndikim nuk kërkon domosdoshmërisht ulëse në Kuvend. Klerikët mund të:
edukojnë ndërgjegjen publike;
promovojnë paqen dhe pajtimin;
mbrojnë familjen dhe të varfrit;
kritikojnë korrupsionin;
nxisin solidaritetin.
Kjo është shpesh më e fuqishme sesa të qenit pjesë e një partie politike. Një shoqëri demokratike ka nevojë si për politikë të mirë, ashtu edhe për fe të lirë. Por këto dy fusha funksionojnë më mirë kur ruajnë autonominë e tyre.
Klerikët janë të thirrur të jenë ndërgjegjja morale e kombit, jo pjesë e luftës për pushtet. Ata duhet të jenë zëri që flet për të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin njerëzor pa u lidhur me interesat e partive.
Prandaj, argumenti se klerikët nuk duhet të jenë në Kuvend nuk buron nga kundërshtimi ndaj fesë, por nga dëshira që feja të mbetet e lirë, e pavarur dhe e aftë të flasë në emër të të gjithë njerëzve, e jo vetëm në emër të një force politike. Në këtë mënyrë mbrohet njëkohësisht demokracia, shteti dhe vetë misioni shpirtëror i fesë.
