Një qeveri meriton të përgëzohet për arritjet e saj, por asnjë arritje nuk ia shlyen përgjegjësinë për dështimet në fusha të tjera. Mbështetja qytetare bëhet ushqyese e vetëkënaqësisë kur suksesi në një sektor përdoret për të heshtur pyetjet për sektorët e tjerë. Forcimi i autoritetit shtetëror në veri nuk e zgjidh mungesën e barnave, sikurse një rezultat kundër korrupsionit nuk e përmirëson vetvetiu cilësinë e mësimit.
Për Kosovën, kjo është çështje e funksionimit të shtetit. Sovraniteti merr kuptim të plotë kur qytetari, krahas sigurisë, gjen drejtësi brenda një kohe të arsyeshme, shkollim që prodhon njohuri dhe trajtim shëndetësor që nuk ia rrënon ekonominë familjare. Kontrolli territorial duhet të përkthehet në shërbime, besim dhe mundësi për jetë të dinjitetshme.
Gjendja kërkon vlerësim të matur. Të dhënat e paraqitura për arsimin, drejtësinë dhe korrupsionin dëshmojnë mangësi serioze dhe përparim të pamjaftueshëm; ato nuk justifikojnë as triumfalizëm, as shpalljen e gjithanshme të kolapsit. Problemet janë grumbulluar gjatë disa qeverisjeve, por përgjegjësia për korrigjimin e tyre i takon pushtetit që ushtron kompetencat sot. Trashëgimia shpjegon pikënisjen; nuk mund të bëhet arsyetim i përhershëm për rezultatin.
Kosovës i nevojitet një politikë më agresive në zbatim: më këmbëngulëse ndaj vonesave, më kërkuese ndaj drejtuesve dhe më e shpejtë në mbrojtjen e qytetarit. Kjo kërkon vendime me përgjegjës, financim dhe afate të publikuara. Shpallja e një strategjie duhet të jetë fillimi i punës, ndërsa përfundimi të provohet në jetën e përditshme.
Në shëndetësi, ndërhyrja e parë duhet të jetë garantimi i një pakoje bazë shërbimesh dhe barnash, të financuar dhe të zbatueshme. Brenda gjashtë muajve duhen publikuar listat e pritjes, mungesat e barnave dhe kapacitetet e papërdorura të institucioneve publike. Për shërbimet prioritare duhet të caktohen afate maksimale pritjeje sipas nevojës klinike. Kur sistemi publik nuk arrin t’i respektojë, pacientit duhet t’i mundësohet shërbimi te një ofrues tjetër i kontraktuar, me tarifa të kontrolluara dhe auditim. Kjo masë duhet të shoqërohet me forcimin e kapaciteteve publike, që financimi të mos rrjedhë vazhdimisht jashtë tyre. Familjet me të ardhura të ulëta dhe pacientët me sëmundje kronike duhet të kenë përparësi në mbrojtjen financiare.
Në arsim, duhet shpallur një program kombëtar trevjeçar për leximin me kuptim dhe matematikën bazë. Fillimisht të maten mangësitë, pastaj shkollave t’u jepen orë mbështetëse, mentorim për mësimdhënësit dhe burime sipas nevojës. Rezultatet të maten çdo vit. Drejtorët duhet të përzgjidhen me procedura transparente dhe të vlerësohen për përmirësimin e shkollës, duke marrë parasysh kushtet sociale të nxënësve. Në arsimin profesional, financimi shtesë duhet të lidhet me praktikën reale dhe bashkëpunimin e verifikueshëm me punëdhënësit.
Në drejtësi, qytetari duhet ta shohë ndryshimin te koha e procedurës dhe zbatimi i vendimit. Institucionet përgjegjëse duhet të identifikojnë lëndët më të vjetra, të caktojnë plane për trajtimin e tyre dhe të raportojnë publikisht për vonesat. Qeveria dhe Kuvendi duhet të sigurojnë burimet e nevojshme, ndërsa gjykatat të ruajnë pavarësinë në vendimmarrje. Moszbatimi i pajustifikuar i vendimeve nga institucionet publike duhet të sjellë përgjegjësi administrative dhe, kur plotësohen kushtet ligjore, përgjegjësi të tjera.
Kundër korrupsionit kërkohet ndërhyrje edhe para se dëmi të ndodhë. Kontratat publike, anekset, pagesat dhe përfituesit përfundimtarë duhet të jenë të kërkueshëm në një sistem të vetëm. Tenderët me konkurrencë të ulët, ndryshime të shpeshta kontratash ose tejkalime kostosh duhet t’i nënshtrohen kontrollit të bazuar në rrezik. Çdo rekomandim i auditimit duhet të ketë përgjegjës dhe afat; përsëritja e shkeljeve duhet të ketë pasoja të parashikuara me ligj.
Këto masa kërkojnë disiplinë buxhetore. Nuk mund të premtohet gjithçka njëkohësisht. Financimi duhet të fillojë nga rishikimi i shpenzimeve me rezultat të dobët dhe përparësia për shërbimet bazë. Çdo program i ri duhet të tregojë sa kushton, kë mbulon dhe çfarë rezultati pritet. Edhe diplomacia duhet të punojë me këtë logjikë: koordinim të qëndrueshëm me aleatët dhe angazhim për financim, siguri e mundësi zhvillimi.
Brenda 100 ditëve, qeveria duhet të publikojë një marrëveshje të matshme me qytetarët: një numër të kufizuar objektivash, me kosto, afate dhe përgjegjës institucionalë. Çdo tre muaj, Kuvendi duhet të shqyrtojë përparimin. Dështimi i përsëritur dhe i pajustifikuar duhet të çojë në ndryshim të menaxhimit ose të politikës.
Qytetari nuk jeton nga bilanci i konferencave për shtyp. Ai e mat shtetin me barnat që gjen, njohuritë që fiton fëmija, pagën që përballon shpenzimet dhe drejtësinë që arrin në kohë. Pikërisht aty duhet të provohet suksesi i pushtetit dhe aty duhet të përqendrohet kërkesa jonë për ndryshim.