Rrumpalla e titujve akademikë: Kur profesori nuk është më garanci e shkencës

Opinione

Rrumpalla e titujve akademikë: Kur profesori nuk është më garanci e shkencës

Nga: Prof. Dr. Pal Nikolli Më: 29 tetor 2026 Në ora: 13:12
Prof. Dr. Pal Nikolli

Shqipëria ka pasur profesorë të mëdhenj si Eqrem Çabej, Aleks Buda e shumë të tjerë, të cilët e ndërtuan autoritetin e tyre mbi dije të thella, kërkime shkencore dhe vepra me vlerë të qëndrueshme kombëtare. Sot, përballë kësaj trashëgimie, ngrihet një pyetje shqetësuese: Si është e mundur që titullin «Profesor» ta mbajnë si shkencëtarët me vepra të jashtëzakonshme, ashtu edhe individë pa kontribute shkencore të mirëfillta?

Titulli është i njëjtë, por vlerat që duhet të përfaqësojë nuk janë domosdoshmërisht të njëjta. Kjo është një nga paradokset më të rënda të arsimit të lartë shqiptar: zhvlerësimi i titujve akademikë përmes kritereve të paqarta, standardeve të dyfishta dhe vendimmarrjeve të ndikuara nga interesa personale e institucionale.

I. Nga standardet shkencore te preferencat personale

Që nga viti 1994, dhënia e titujve akademikë është shoqëruar me praktika dhe standarde jo gjithmonë të njëjta. Në raste të ndryshme, individë të caktuar kanë përfituar nga kritere më lehtësuese, ndërsa të tjerë u janë nënshtruar kërkesave shumë më të rrepta.

Dikujt i është dhënë titulli vetëm dy vjet pas doktoraturës, ndërsa dikujt tjetër i janë dashur dhjetë apo pesëmbëdhjetë vjet. Për disa është kërkuar më parë titulli «Profesor i Asociuar», ndërsa të tjerë kanë kaluar drejtpërdrejt te titulli «Profesor». Njësoj të ndryshme kanë qenë edhe kërkesat për botimet shkencore: për disa mjaftonin pak artikuj, ndërsa për të tjerë kërkoheshin shumë më tepër.

Kur për të njëjtin titull zbatohen standarde të ndryshme, merita shkencore zëvendësohet nga privilegji. Kur vendimmarrja varet nga preferencat e komisioneve, drejtësia akademike kthehet në një premtim të pambajtur.

Përgjegjësia nuk qëndron vetëm te komisionet që kanë shqyrtuar kandidaturat, por edhe te institucionet dhe qeveritë që kanë hartuar, ndryshuar ose zbatuar kuadrin përkatës. Kur mekanizmat e vlerësimit nuk garantojnë pavarësi, transparencë dhe barazi kriteresh, titujt akademikë rrezikojnë të shndërrohen në instrumente të pushtetit dhe të klientelizmit.

II. Barazia formale që fsheh pabarazinë e meritës

Sigurisht, jo çdo profesor mund të ketë veprën e një Eqrem Çabej apo Aleks Buda. Shkenca zhvillohet në fusha të ndryshme dhe kontributet nuk maten vetëm me numrin e botimeve. Por është e papranueshme që titulli «Profesor» të mos mbështetet në një veprimtari shkencore të dokumentuar, në rezultate të verifikueshme dhe në një kontribut të dallueshëm në fushën përkatëse.

Barazimi formal i kontributeve të pabarabarta krijon një padrejtësi të dyfishtë: zhvlerëson punën e studiuesve që kanë ndërtuar karrierën mbi kërkimin e ndershëm dhe u jep mundësi individëve pa të njëjtën peshë shkencore të përfitojnë nga i njëjti autoritet simbolik e institucional.

Kjo nuk është barazi akademike. Është barazi e titullit pa domosdoshmërisht barazi të meritës.

Pasojat janë të rënda. Kur promovimi nuk lidhet bindshëm me cilësinë e kërkimit, dobësohet motivimi për të studiuar, për të botuar punime cilësore dhe për të konkurruar ndershmërisht. Në vend të një mjedisi që shpërblen dijen, krijohet terren për konformizëm, favore dhe bindje ndaj eprorëve.

Kështu, rrënohet jo vetëm autoriteti i profesorit, por edhe besimi i studentëve dhe i shoqërisë te universiteti.

III. Kush mban përgjegjësi për këtë gjendje?

Përgjegjësia është institucionale dhe nuk mund të fshihet pas vendimeve të veçuara administrative. Ajo u përket të gjithë atyre që kanë hartuar rregullat, kanë vlerësuar kandidaturat dhe kanë miratuar tituj pa garantuar zbatimin e njëjtë të standardeve.

Prandaj, nevojitet një reformë e vërtetë e sistemit të titujve akademikë, e mbështetur në:

Kritere të qarta dhe të njëjta për të gjithë kandidatët.

Vlerësim të pavarur dhe transparent të kontributeve shkencore.

Verifikim të botimeve, të cilësisë së tyre, të autorësisë dhe të integritetit akademik.

Arsyetim të dokumentuar të vendimeve, me mundësi ankimi dhe kontrolli institucional.

Llogaridhënie për shkeljet, pa përjashtime për shkak të pozitës, lidhjeve apo ndikimit politik.

Këto masa nuk duhet të shndërrohen në gjykime arbitrare për karrierat e së kaluarës. Ato duhet të synojnë vendosjen e standardeve të besueshme, vlerësimin objektiv dhe rivendosjen e integritetit të sistemit akademik.

IV. Universiteti nuk mund të ngrihet mbi tituj të zhvlerësuar

Një universitet nuk bëhet i shkëlqyer duke shtuar profesorët në listat e personelit, por duke rritur cilësinë e dijes që ata prodhojnë, transmetojnë dhe u lënë brezave të ardhshëm.

Shqipëria nuk ka nevojë për më shumë tituj në letër, por për më shumë shkencë, më shumë ndershmëri dhe më shumë përgjegjësi akademike. Nuk ka nevojë për komisione që përshtatin kriteret sipas kandidatit, por për institucione që i nënshtrojnë të gjithë kandidatët të njëjtit standard.

Titulli «Profesor» nuk duhet të jetë shpërblim për bindjen, privilegj i miqësisë apo produkt i kompromisit institucional. Ai duhet të jetë dëshmi e një jete kushtuar dijes dhe e një kontributi shkencor të verifikueshëm.

Nëse nuk rikthehet ky parim, rrumpalla e titujve do të vazhdojë të ushqejë mediokritetin, të largojë studiuesit e përkushtuar dhe të dobësojë universitetet publike.

Dhe atëherë, pyetja nuk do të jetë më se sa profesorë ka Shqipëria, por sa prej tyre përfaqësojnë realisht autoritetin shkencor që ky titull duhet të garantojë.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat