Bregdeti shqiptar nuk është thjesht një pasuri ekonomike dhe as vetëm një hapësirë për zhvillim turistik; ai është pjesë e sovranitetit kombëtar. Pikërisht për këtë arsye, debati për Zvërnecin dhe projektet e mëdha turistike duhet parë para së gjithash si debat për sovranitetin dhe kontrollin kombëtar mbi territorin, e vetëm më pas si debat për investimet apo zhvillimin ekonomik. Kur flitet për bregdetin, nuk flitet vetëm për ekonomi; flitet për një pjesë të identitetit, sigurisë dhe sovranitetit të shtetit shqiptar.
Investimet, zhvillimi ekonomik dhe turizmi cilësor janë të domosdoshme për Shqipërinë. Por çështja thelbësore është nëse shteti mund të tjetërsojë pasuri që nuk i përkasin vetëm qeverive të radhës, por gjithë shoqërisë dhe brezave që do të vijnë.
Debati ligjor kundrejt debatit politik
Juridikisht, mbrojtësit e këtyre projekteve kanë të drejtë kur thonë se shitja e një parcele nuk ndryshon kufijtë e Shqipërisë. Kufijtë mbeten aty ku janë. Flamuri vazhdon të valojë mbi territorin shqiptar. Ligjet shqiptare vazhdojnë të zbatohen.
Por debati nuk është vetëm juridik. Debati është politik, moral dhe historik.
Një shtet nuk ekziston vetëm si vijë në hartë. Sovraniteti nuk është vetëm koordinatë gjeografike. Sovraniteti është kontrolli real mbi pasuritë strategjike, mbi territorin dhe mbi burimet natyrore që përbëjnë identitetin dhe sigurinë afatgjatë të vendit.
Nëse çdo qeveri mund të privatizojë pjesë të rëndësishme të bregdetit, ishujve, lagunave apo zonave të mbrojtura, atëherë lind pyetja legjitime: përse ekziston shteti si garant i interesit kombëtar?
Krahasime ndërkombëtare
Historia e demokracive perëndimore ofron mjaft shembuj.
Britania e Madhe ka mbrojtur për dekada me vendosmëri sovranitetin mbi Falkland Islands, ndonëse ndodhen mijëra kilometra larg Londrës dhe shumë pranë Argjentinës. Nuk është çështje vetëm territori; është çështje sovraniteti dhe kontrolli strategjik.
Danimarka vazhdon të mbrojë me kujdes statusin e Greenland’s. Edhe pse Greenland gëzon autonomi të gjerë, Kopenhaga e konsideron atë pjesë të interesit të saj strategjik kombëtar. Debatet e viteve të fundit kanë treguar se asnjë shtet serioz nuk e trajton territorin si mall tregu.
Në Shtetet e Bashkuara, reagimi publik kundër përfshirjes së kompanisë Dubai Ports World në menaxhimin e terminaleve portuale tregoi se qytetarët amerikanë e shohin infrastrukturën strategjike si çështje të sigurisë kombëtare. Nuk po shitej Amerika. Nuk po ndryshonin kufijtë. Por vetë ideja e kontrollit të huaj mbi pika strategjike ngriti një debat të fuqishëm kombëtar.
Në Evropë, shumica e shteteve kanë kufizime të forta për shitjen ose privatizimin e zonave me rëndësi të veçantë natyrore, ushtarake ose strategjike. Arsyeja është e thjeshtë: disa pasuri nuk maten vetëm me vlerën e tregut.
Pikërisht këtu qëndron thelbi i debatit shqiptar.
Bregdeti shqiptar nuk është produkt i një investitori. Nuk është krijuar nga një qeveri. Nuk është pronë e përkohshme e një administrate. Ai është pasuri e trashëguar nga brezat e kaluar dhe duhet t'u transmetohet brezave që vijnë.
Koncesionet kundrejt Privatizimit
Prandaj ekziston një dallim i madh mes koncesionit dhe privatizimit.
Koncesioni i jep mundësi shtetit të përfitojë nga investimi duke ruajtur pronësinë. Pasuria mbetet e kombit. Kontrolli strategjik ruhet. Në fund të afatit, prona rikthehet plotësisht në administrimin publik.
Privatizimi i përhershëm krijon një realitet tjetër. Ai e largon pasurinë nga kontrolli i brezave të ardhshëm. Ai e transformon një aset kombëtar në një aset privat, shpesh të pakthyeshëm.
Kjo nuk do të thotë se Shqipëria duhet të mbyllet ndaj investimeve. Përkundrazi. Por investimet nuk duhet të ngatërrohen me tjetërsimin e pasurive strategjike.
Një shtet modern nuk matet vetëm nga aftësia për të tërhequr kapital. Ai matet edhe nga aftësia për të mbrojtur atë që nuk mund të rikrijohet.
Zvërneci shembull si Shqipëria e kupton dhe e mbron sovranitetin e saj në të ardhmen
Në fund, çështja nuk është nëse do të ndërtohet apo jo një resort në Zvërnec. Çështja qendrore është nëse Shqipëria e konsideron bregdetin një aset ekonomik që mund të tjetërsohet, apo një element të sovranitetit kombëtar që duhet të mbetet nën kontrollin e përhershëm të shtetit dhe shoqërisë. Ky është thelbi i debatit: jo zhvillimi kundër moszhvillimit, por sovraniteti kombëtar përballë logjikës së trajtimit të territorit si mall.
Pikërisht kjo zgjedhje do të përcaktojë jo vetëm fatin e Zvërnecit, por edhe mënyrën se si Shqipëria e kupton dhe e mbron sovranitetin e saj në të ardhmen. Nëse bregdeti shihet si pjesë e sovranitetit kombëtar, atëherë çdo vendim për të duhet të udhëhiqet nga interesi afatgjatë i kombit. Nëse shihet vetëm si burim fitimi ekonomik, atëherë rrezikohet të humbet kuptimi i tij më i rëndësishëm: roli i tij si pasuri e përbashkët dhe si pjesë e sovranitetit të Shqipërisë.
