Një auditim i madh në Minesotë ka zbuluar se mbi 830 organizata, shumë prej tyre organizata joqeveritare (OJQ), janë nën shqyrtim për mashtrim të mundshëm dhe mungesë mbikëqyrjeje në programin e granteve të Administratës së Shëndetit Sjellor (BHA) brenda Departamentit të Shërbimeve Njerëzore (DHS).
Ky zhvillim, që rrjedh nga raporti i shkurtit 2026 i Zyrës jopartiake të Auditorit Ligjor, ka shkaktuar interes federal për shkak të akuzave për keqmenaxhim masiv të fondeve të destinuara për shërbime varësie dhe shëndeti mendor.
Auditimi shqyrtoi se mbi 425 milionë dollarë grante të dhëna nga BHA midis korrikut 2022 dhe dhjetorit 2024. Ai zbulon dështime të rëndësishme në mbikëqyrje, si raporte progresi të munguara dhe mungesë vizitash monitorimi të kërkuara. Hetuesit gjetën prova të dokumenteve të fabrikuara, të pasdatuara për të krijuar pamjen e pajtueshmërisë.
Si mund të rrjedhin miliona dollarë pa u vënë re për dy vjet e gjysmë pa alarm? Ky auditim hap një dritare të qartë në dështimet sistemike.
Raporti paraqet një kronologji të qartë të dështimeve. Nga korriku 2022 deri në dhjetor 2024, BHA menaxhoi 830 marrëveshje grantesh me vlerë totale mbi 425 milionë dollarë. Shumë grante u dhanë pa tender konkurrues, duke u justifikuar vetëm me skadimin e afateve.
Raporti i auditimit thotë se pagesat u kryen shpesh pa raporte progresi të plota, duke lejuar që miliona të shpenzoheshin pa provë të rezultateve reale për shërbimet e shëndetit mendor dhe luftën kundër varësisë.
Mungesa e vizitave të grupit të monitorimit ishte sistematike: në shumicën e rasteve të testuara, nuk kishte asnjë dokumentacion që provonte se hetimet ishin kryer.
Gjatë procesit të auditimit u zbulua diçka edhe më alarmante. Disa dokumente u fabrikuan ose u pasdatuan në shkurt 2025, pas fillimit të hetimit, vetëm për të krijuar iluzionin e pajtueshmërisë me rregullat.
Auditorët deklaruan se këto prova nuk mund të konsiderohen të besueshme sipas standardeve qeveritare. Kontrollet e brendshme ishin të dobëta: pajtueshmëria me kërkesat ishte e ulët në shumicën dërrmuese të mostrave. Stafi nuk kishte trajnim të mjaftueshëm për menaxhimin e granteve, gjë që çoi në gabime të përsëritura në raportim dhe kontroll financiar.
Pagesa të tepërta u identifikuan, por u rikuperuan menjëher nvetëm pas auditimit me data të reja. Disa organizata morën fonde pa asnjë monitorim adekuat, duke përfshirë raste ku paratë u trajtuan si “pagesa” dhe jo si grante që kërkojnë mbikëqyrje.
Raporti cekën se rotacioni i lartë i stafit dhe mungesa e procedurave të qarta kontribuan që problemi të vazhdonte për dy vjet e gjysmë pa shkaktuar asnjë alarm zyrtar, deri në janar 2025.
Raporti i auditimit numëron 13 gjetje kryesore, disa prej të cilave të përsëritura nga auditime të mëparshme. Këto dështime nuk ishin gabime të izoluara, por pjesë e një sistemi mbikëqyrjeje që nuk funksiononte si duhet. Interesi federal është rritur, por raporti thekson se shkaku kryesor ishte mungesa e kontrollit të brendshëm dhe e trajnimit, jo një person i vetëm.
Ky auditim në Minesotë tregon se edhe në një shtet me burime të mëdha, miliona dollarë të taksapaguesve mund të shpenzohen për shërbime thelbësore pa mbikëqyrje të duhur. Edhe pse nuk ka arrestime të raportuara deri tani, fakti që dështimet ishin sistemike dhe të zgjatura ngre një pyetje të rëndësishme për çdo qytetar që paguan taksa.
Kjo mund të thuhet edhe në Shqipëri apo kudo tjetër, kur shteti dështon në mbikëqyrje, nuk mjaftojnë arrestimet, ose largimet nga qeveria ngase duhet një reformë më e thellë në struktura, trajnim dhe përgjegjësi.
Kjo çfarë po ndodh në Minesota mbetet e hapur dhe fton reflektim serioz edhe në Shqipëri, sidomos tani me çështjen Balluku, dhe ndryshimet e fundit në qeverinë Rama. Qeveri, kjo, e cila ka një "malë" me akuza : Pagesa të tepërta që u identifikuan, por u rikuperuan vetëm pas auditimit, “Shkelje e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike” për tunelin e Llogarasë dhe Unazën e Madhe te Tiranës.
Në Shqipëri dyshohetv se disa biznese "fantazëm" që fituan pa të drejt, tenderst morën fonde pa asnjë monitorim adekuat, duke përfshirë raste ku paratë u trajtuan si “pagesa” dhe jo si grante që kërkojnë mbikëqyrje.
Ndërkohë që rotacioni i lartë i stafit dhe mungesa e procedurave të tenderave me investimet strategjike duke se qartazi kontribuan që problemi të vazhdonte për 4 vjet e gjysmë pa shkaktuar asnjë alarm zyrtar.
Çka do të thotë se pa ndryshime të thella, rreziku që fondet publike të humbasin pa lënë gjurmë mbetet real në çdo sistem të çdo vendi.
Pra, duke se është koha për të menduar se si të mbrohen paratë e përbashkëta me kujdes më të madh edhe në Shqipëri.
