Marrëveshja e 2011-s: Kompromisi teknik që la pronën peng dhe shtetin të ekspozuar

Opinione

Marrëveshja e 2011-s: Kompromisi teknik që la pronën peng dhe shtetin të ekspozuar

Nga: Agim Vuniqi Më: 26 shkurt 2026 Në ora: 10:35
Autori Agim Vuniqi

Marrëveshja për Evidencat Kadastrale e vitit 2011, e arritur nën ombrellën e Bashkimi Evropian ndërmjet Kosova dhe Serbia, u prezantua si hap drejt normalizimit teknik. Në realitet, ajo ishte një kompromis minimalist që stabilizoi dialogun, por la pronën – dhe përmes saj sovranitetin – në gjendje të brishtë.

Kosova pranoi kopje të skanuara. Serbia mbajti origjinalet. Kjo nuk është thjesht detaj teknik. Është arkitekturë e pasigurisë juridike.

Kopja nuk është sovranitet

Dokumenti origjinal është burim juridik. Kopja e skanuar është derivat. Në çdo sistem serioz të së drejtës civile, zinxhiri i autenticitetit është themelor. Kur shteti operon me kopje, ndërsa pala tjetër ruan burimin, krijohet një asimetri e heshtur: njëra palë prodhon narrativën e dokumentit, tjetra e interpreton atë.

Në sallat e gjyqeve, kjo përkthehet në ekspertiza të kundërta, dyshime mbi vlefshmërinë dhe hapësirë për manipulim procedural. Marrëveshja e 2011-s harmonizoi arkiva, por nuk garantoi peshë provuese të pakontestueshme.

Harmonizim administrativ pa drejtësi 

Mekanizmi i verifikimit i ndërmjetësuar nga BE-ja ishte teknik. Ai nuk ishte gjykatë. Nuk kishte mandat për të zgjidhur kontestet. Nuk ndaloi riklasifikimin e tokës gjatë proceseve gjyqësore. Nuk imponoi standard unik prove

Pra, ndërsa Brukseli fliste për progres, në terren pronarët vazhdonin të përballeshin me: zvarritje, uzurpime, vendime pa ekzekutim,riklasifikime që shumëfishonin vlerën e parcelave në kontest.

Kjo është pika ku teknika mbaron dhe politika fillon.

Riklasifikimi: fabrika e re e kapitalit

Ndryshimi i destinimit nga tokë bujqësore në urbane është sot mekanizmi më i shpejtë i akumulimit. Kur një parcelë në kontest rrit vlerën disa herë gjatë kohës së procesit, vonesa bëhet interes ekonomik. Mosveprimi bëhet strategji.

Marrëveshja e 2011-s nuk e ndaloi këtë. Ajo nuk vendosi “freeze” mbi parcelat në kontest. Ajo nuk parashikoi përgjegjësi për riklasifikime të dyshimta. Ajo nuk mbrojti pronarin nga transformimi oportunist i tokës së tij.

Prandaj problemi nuk është vetëm Serbia. Problemi është brendshëm: si u përdor boshllëku dokumentar për të ndërtuar ekonomi përfitimi.

Gjykata si filtër, jo si mbrojtje

Në shumë raste, përfshirë edhe raste tipike shumëvjeçare, gjykatat kanë operuar me proceduralizëm të skajshëm. Refuzime për arsye teknike, mos-hyrje në esencë, vendime pa ekzekutim.

Drejtësia pa zbatim është simulim. 

Nëse Gjykata Kushtetuese e mbyll derën për arsye formale pa adresuar substancën e cenimit të pronës, atëherë qytetari nuk sheh më arbitër, por mur.

Serbia ruan origjinalet, Kosova ruan pasojat

Fakti që dokumentet origjinale mbetën jashtë Kosovës është problem sovraniteti. Nuk është vetëm çështje arkivi. Është çështje kontrolli mbi burimin juridik.

Një shtet që nuk kontrollon dokumentin burimor të pronësisë së qytetarëve të vet, operon në terren të brishtë. Nëse Serbia përdor këtë realitet si argument politik, ajo e bën këtë sepse ne pranuam kompromis teknik pa garanci juridike të plotë.

Global Magnitsky: frika e vetme reale për rrjetet e përfitimit

Kur boshllëqet dokumentare përdoren për përvetësim asetesh, kur riklasifikimi shndërrohet në fabrikë milionash dhe kur pasuritë transferohen jashtë vendit, atëherë hyn në lojë dimensioni ndërkombëtar.

Instrumenti amerikan Global Magnitsky ekziston pikërisht për korrupsion serioz dhe përvetësim asetesh publike. Ngrirja e aseteve dhe izolimi financiar janë reale.

Por kjo nuk duhet të jetë zgjidhja e parë. Është turp për një shtet të presë sanksione të jashtme për të bërë drejtësi të brendshme.

Çfarë duhet të bëhet – jo nesër, por tani

- Audit i plotë i të gjitha riklasifikimeve të dyshimta që nga 2011.

- Ndalim absolut i ndryshimit të destinimit për parcelat në kontest.

- Standard unik prove në gjykatat pronësore.

- Ekzekutim i menjëhershëm i vendimeve.

- Ligj kushtetues për konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme.

Nëse këto nuk bëhen, atëherë problemi nuk është teknik – është politik dhe moral.

Përfundimi që dhemb

Marrëveshja e 2011-s ishte kompromis i nevojshëm në një moment të caktuar. Por ajo nuk ishte zgjidhje. Ajo ishte fashë mbi plagë strukturore. Sot, pyetja nuk është nëse dialogu teknik funksionoi.

Pyetja është: a funksionon shteti për pronarin e ligjshëm? Një shtet që nuk mbron pronën, nuk mbron as dinjitetin e qytetarit. Një shtet që nuk ekzekuton vendimet e veta, relativizon ligjin. Një shtet që lejon riklasifikimin gjatë kontestit, legalizon përfitimin nga vonesa. Prona është themeli i republikës. Nëse themeli lëkundet, republika bëhet retorikë. Dhe retorika nuk ndërton shtet.

comment Për komente lëvizni më poshtë
Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat