Në një republikë parlamentare si Kosova, presidenti është konceptuar nga Kushtetuta si figurë përfaqësuese dhe garantuese e funksionimit kushtetues, jo si qendër e ekzekutivit. Për këtë arsye, çdo herë që roli i presidentit shtrihet përtej simbolikës institucionale dhe hyn në hapësirën e qeverisjes aktive, lind natyrshëm një debat politik dhe kushtetues. Pikërisht ky debat është hapur edhe rreth mandatit të presidentes Vjosa Osmani.
Sipas Kushtetutës së Kosovës, presidenti përfaqëson shtetin brenda dhe jashtë vendit, garanton funksionimin kushtetues të institucioneve dhe ushtron kompetenca të caktuara ceremoniale dhe ndërmjetësuese. Politika e jashtme, në thelb, është përgjegjësi e Qeverisë dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme. Megjithatë, në praktikën politike të Kosovës, shpesh është krijuar një model i ndërthurur ku presidenca ka luajtur rol më aktiv në diplomaci.
Mandati i presidentes Osmani është karakterizuar nga një aktivizëm i theksuar diplomatik, veçanërisht në raport me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe forume të ndryshme ndërkombëtare. Sipas të dhënave publike, ajo ka realizuar një numër të madh vizitash ndërkombëtare, ku një pjesë e konsiderueshme kanë qenë në SHBA. Përkrahësit e saj argumentojnë se për një shtet të ri dhe ende të kontestuar si Kosova, një diplomaci e tillë e intensifikuar është e domosdoshme për ruajtjen e vëmendjes ndërkombëtare dhe për forcimin e aleancave strategjike.
Megjithatë, kritikët e shohin këtë aktivizëm si një zgjerim të rolit presidencial përtej kufijve kushtetues, veçanërisht në raport me politikën e jashtme dhe përfshirjen në proceset e emërimit diplomatik. Në një sistem parlamentar, çdo mbivendosje e kompetencave midis institucioneve rrezikon të krijojë një asimetri institucionale, ku kufijtë mes rolit përfaqësues dhe atij ekzekutiv bëhen të paqartë.
Një tjetër element që ka ushqyer debatin është perceptimi publik mbi rezultatet konkrete të këtij aktivizmi diplomatik. Në diplomaci, sidomos për shtete të vogla, prania në forume ndërkombëtare dhe takimet simbolike janë pjesë e praktikës normale. Megjithatë, opinioni publik shpesh kërkon rezultate të prekshme: njohje të reja ndërkombëtare, avancim të subjektivitetit ndërkombëtar apo integrime më të shpejta euroatlantike. Në mungesë të këtyre rezultateve të dukshme, aktiviteti diplomatik rrezikon të perceptohet më shumë si simbolik sesa strategjik.
Debati është komplikuar edhe nga dinamika rajonale dhe raportet me Shqipërinë. Në disa raste, diskursi politik i liderëve shqiptarë në forume ndërkombëtare ka krijuar përshtypjen e një mungese koordinimi strategjik mes Tiranës dhe Prishtinës, gjë që ka reflektuar edhe në mënyrën se si interpretohen rolet e aktorëve politikë kosovarë në skenën ndërkombëtare.
Megjithatë, përtej kritikave dhe mbështetjes politike, një gjë mbetet e qartë: presidenca e Vjosa Osmanit ka qenë ndër më aktivet në historinë institucionale të Kosovës. Ajo ka ndërtuar një profil të dukshëm në skenën ndërkombëtare dhe ka artikuluar qartë pozicionet e Kosovës në çështje të sigurisë rajonale dhe të rendit ndërkombëtar.
Pyetja nëse ajo meriton një mandat tjetër nuk është thjesht çështje e performancës individuale. Në një republikë parlamentare, mandati i një presidenti përcaktohet nga balanca mes rolit përfaqësues, stabilitetit institucional dhe mbështetjes politike në Kuvend.
Në fund, dilema nuk është vetëm për Vjosa Osmanin si individ politik, por për një çështje më të gjerë:
çfarë lloj presidencë dëshiron Kosova në të ardhmen – një presidencë kryesisht ceremoniale apo një presidencë aktive me rol më të gjerë diplomatik dhe politik?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje do të përcaktojë jo vetëm fatin politik të presidentes aktuale, por edhe modelin institucional të shtetit të Kosovës në vitet që vijnë.
