Ngjarjet e fundit në Surdulicë, ku një tragjedi e rëndë është instrumentalizuar për të ushqyer presion kolektiv dhe linçim publik ndaj një familjeje shqiptare, nuk janë incident i izoluar. Ato janë simptomë e një klime politike të ndërtuar ndër vite përmes diskursit polarizues, relativizimit të diskriminimit dhe tolerimit të gjuhës së urrejtjes.
Kur etiketimi mbi baza etnike normalizohet në media dhe në retorikën politike, atëherë linçimi virtual, publikimi i të dhënave personale, thirrjet për dëbim apo ndëshkim kolektiv bëhen pasojë e parashikueshme. Historia evropiane dhe periudha e regjimit fashist e gjenocidal të regjimit të Millisheviqit, ka dëshmuar se dehumanizimi fillon me fjalë dhe përfundon me pasoja fatale.
1. Nga përgjegjësia individuale tek fajësimi kolektiv
Në çdo sistem demokratik, përgjegjësia penale është individuale. Parimi i individualizimit të fajit është themelor në të drejtën penale moderne dhe në rendin kushtetues evropian. Kur një ngjarje tragjike përdoret për të stigmatizuar një komunitet të tërë, kjo përbën shkelje të parimit të barazisë para ligjit dhe të ndalimit të diskriminimit.
Publikimi i të dhënave personale, thirrjet për dëbim dhe targetimi mbi bazë etnike janë forma të rrezikshme të presionit kolektiv. Ato nuk janë vetëm moralisht të papranueshme, por përbëjnë edhe elemente të gjuhës së urrejtjes që cenon sigurinë e qytetarëve.
2. Klima politike dhe përgjegjësia e pushtetit
Diskursi publik në Serbi prej vitesh ka lëkundur kufirin midis debatit politik dhe stigmatizimit etnik. Kur shqiptarët paraqiten si “problem sigurie” apo si faktor destabilizues, krijohet terren i favorshëm për përjashtim dhe linçim publik.
Shteti ka detyrim jo vetëm të mos diskriminojë, por edhe të mbrojë aktivisht qytetarët nga diskriminimi dhe nxitja e urrejtjes. Heshtja institucionale përballë gjuhës së urrejtjes antishqiptare dërgon mesazh tolerimi të dhunës dhe linçimit ndaj tyre. Nëse nuk ka reagim të qartë dhe të menjëhershëm të Qeverisë së Serbisë krijohet perceptimi pandëshkueshmërisë ndaj linçuesve.
Në këtë kontekst, mungesa e reagimit nga institucionet përgjegjëse për të drejtat e njeriut dhe pakicave, përfshirë ministrin përkatës, është thellësisht shqetësuese. Mandati i mbrojtjes së pakicave nuk mund të jetë selektiv apo i kushtëzuar nga kalkulime politike thellësisht antishqiptare e antinjerëzore, tmerrësisht anticivizuese.
3. Standardet evropiane dhe obligimet ndërkombëtare
Serbia, si shtet kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe palë në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, ka detyrim të respektojë:
• Ndalimin e diskriminimit (neni 14 i KEDNJ-së),
• Lirinë dhe sigurinë personale (neni 5),
• Mbrojtjen e jetës private (neni 8),
• Si dhe standardet e Këshillit të Evropës për luftën kundër gjuhës së urrejtjes.
Gjithashtu, Korniza për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare kërkon nga shtetet që të ndërmarrin masa aktive për të parandaluar klimën e armiqësisë ndaj pakicave.
Nëse autoritetet nuk reagojnë ndaj nxitjes së urrejtjes, ato rrezikojnë të bien ndesh me detyrimet e tyre ndërkombëtare.
4. Narrativat identitare dhe instrumentalizimi i frikës
Një element shqetësues në diskursin publik është përdorimi i narrativave civilizuese apo fetare për të krijuar ndasi. Paraqitja e konflikteve politike si përplasje identitare apo si betejë kulturore është strategji e rrezikshme që thellon polarizimin.
Kur një shtet projekton veten si mbrojtës i një identiteti kolektiv përballë një “tjetri” të demonizuar, hapet rruga për përjashtim simbolik dhe praktik. Shqiptarët në Serbi janë qytetarë me të drejta të barabarta dhe jo trup i huaj në sistemin juridik të shtetit.
5. Rreziku i normalizimit të linçimit
Linçimi publik – qoftë virtual apo fizik – nuk lind spontanisht. Ai është produkt i një mjedisi ku gjuha e urrejtjes relativizohet dhe ku autoritetet nuk veprojnë me vendosmëri.
Nëse sot heshtet ndaj targetimit të një familjeje, nesër mund të heshtet ndaj një komuniteti të tërë. Demokracia matet jo nga mënyra si trajton shumicën, por nga mënyra si mbron pakicat.
6. Nevoja për reagim të qartë dhe institucional
Këshilli Kombëtar Shqiptar ka të drejtë dhe detyrim të dënojë çdo përpjekje për ta shndërruar një tragjedi në instrument për nxitje të urrejtjes etnike. Por përgjegjësia kryesore mbetet tek shteti.
Nevojiten:
• Deklaratë e qartë institucionale kundër gjuhës së urrejtjes.
• Hetim i plotë për publikimin e të dhënave personale dhe nxitjen e dhunës.
• Garanci për sigurinë e qytetarëve të targetuar.
• Fushatë publike kundër diskriminimit dhe stigmatizimit etnik.
Përfundim: Protestë kundër histerisë etnike!
Shndërrimi i tragjedive individuale në platformë për histeri kolektive antishqiptare është politikë e papërgjegjshme dhe e rrezikshme. Ajo minon shtetin e së drejtës, cenon stabilitetin shoqëror dhe komprometon aspiratat evropiane të Serbisë.
Barazia nuk është privilegj; është e drejtë kushtetuese. Mbrojtja e pakicave nuk është favor politik; është detyrim juridik dhe moral.
Nëse institucionet vazhdojnë të heshtin, heshtja do të interpretohet si miratim. Dhe në histori, heshtja përballë urrejtjes ka qenë gjithmonë bashkëfajtore me pasojat.
Një shtet që aspiron të jetë demokratik duhet të reagojë jo vetëm kur rrezikohet shumica, por sidomos kur targetohet pakica. Vetëm kështu ndërtohet rendi i së drejtës, dinjiteti qytetar dhe paqja e qëndrueshme.
Preshevë, më 13 shkurt 2926
