Në sistemet demokratike, vullneti i qytetarëve i shprehur përmes zgjedhjeve është themeli mbi të cilin ndërtohet legjitimiteti institucional. Çdo përpjekje për ta relativizuar ose për ta anashkaluar këtë vullnet, sidomos përmes veprimeve politike që paraprijnë ose e anashkalojnë interpretimin kushtetues të institucioneve kompetente, përbën një precedent të rrezikshëm për stabilitetin demokratik të shtetit. Në këtë kontekst, zhvillimet e fundit në Kosovë, të lidhura me rolin dhe veprimet e presidentes Vjosa Osmani, po ngjallin një debat serioz mbi kufijtë e kompetencave kushtetuese dhe mbi respektimin e rendit institucional.
Një nga çështjet më problematike është ideja e shpërbërjes së parlamentit në një moment kur proceset politike dhe institucionale janë ende në shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese. Në çdo sistem demokratik funksional, vendimet që mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në përbërjen e institucioneve të dala nga zgjedhjet duhet të jenë në harmoni me interpretimin e organit më të lartë kushtetues. Veprimet që paraprijnë një vendim të tillë krijojnë përshtypjen se synimi nuk është stabiliteti institucional, por ndikimi politik mbi procesin.
Historikisht, shpërndarja e parlamenteve është përdorur si mekanizëm kushtetues për të zgjidhur bllokada të thella politike, por jo si instrument për të ndërhyrë në konfigurimin politik të dalë nga zgjedhjet. Nëse një veprim i tillë ndërmerret pa një krizë të qartë funksionale të institucioneve dhe pa respektuar procesin e interpretimit kushtetues, ai mund të perceptohet si përpjekje për të riformatuar vullnetin politik të qytetarëve.
Një element tjetër që e komplikon këtë situatë është dimensioni politik i rolit të presidentes. Kushtetuta e Kosovës e përkufizon qartë rolin e presidentit si garantues të unitetit të popullit dhe si figurë mbi palët politike. Kur ky rol shndërrohet në pjesëmarrje aktive në diskurse apo aktivitete politike që lidhen drejtpërdrejt me agjenda partiake ose opozitare, krijohet një tension mes funksionit kushtetues dhe praktikës politike.
Kjo dilemë u bë veçanërisht e dukshme edhe në kontekstin e protestave kundër Gjykatës Speciale. Kujtesa publike nuk e ka harruar faktin se vetë themelimi i Dhomave të Specializuara ishte rezultat i një vendimi të Kuvendit të Kosovës, i miratuar përmes amendamenteve kushtetuese dhe me votat e shumë deputetëve të spektrit politik, përfshirë edhe ata që më vonë u pozicionuan kritikisht ndaj këtij institucioni. Pjesëmarrja e figurave të larta institucionale në protesta kundër një mekanizmi juridik të cilin sistemi politik i Kosovës vetë e ka krijuar, e thellon paradoksin politik dhe institucional.
Në këtë kuptim, perceptimi i një afrimi të mundshëm politik mes presidencës dhe segmenteve të opozitës – i reflektuar në diskursin publik dhe në simbolikën e pjesëmarrjes në protesta – ngre pyetje të rëndësishme për natyrën e këtij bashkëveprimi. Në demokraci, opozita ka rol legjitim për të sfiduar qeverinë dhe për të mobilizuar mbështetje politike, por kur presidenti perceptohet si pjesë e këtij konfigurimi politik, balanca institucionale rrezikon të cenohet.
Kosova është një republikë parlamentare ku sovraniteti buron nga qytetarët dhe ushtrohet përmes institucioneve të zgjedhura. Ndryshimi i këtij konfigurimi përmes veprimeve politike që nuk presin interpretimin e Gjykatës Kushtetuese mund të krijojë një precedent të rrezikshëm për të ardhmen. Nëse sot vendimet institucionale përdoren për të sfiduar vullnetin e zgjedhësve, nesër çdo shumicë politike mund të përpiqet ta bëjë të njëjtën gjë.
Pikërisht për këtë arsye, stabiliteti demokratik kërkon një parim të thjeshtë por thelbësor: vendimet që prekin drejtpërdrejt vullnetin e qytetarëve duhet të kalojnë përmes filtrit të institucioneve kushtetuese dhe jo përmes kalkulimeve të momentit politik.
Në fund të fundit, demokracia nuk mbrohet vetëm nga përpjkekjet e presidentes në ikje të imponimit të njëanshëm për zgjedhje të jahtëzakonshme, por nga respektimi i rregullave që garantojnë se vullneti i qytetarëve nuk mund të zëvendësohet nga vendime të nxituara apo nga aleanca të përkohshme politike. Pikërisht këtu qëndron sfida e vërtetë për Kosovën: ruajtja e balancës mes pushteteve dhe respektimi i sovranitetit të qytetarëve si burimi i vetëm i legjitimitetit politik.
