Kur një universitet drejtohet nga një njeri që, sipas interesit të çastit, sillet si prokuror, si avokat, si gjykatës apo si ligjvënës, atëherë akademia rrezikon të shndërrohet në një aparat burokratik, ku procedura mbizotëron mbi shkencën dhe pushteti personal mbi meritën akademike.
Kur drejtuesi e njeh nga afër administratën, avokatinë dhe mekanizmat e drejtësisë, sepse i ka ushtruar këto profesione në periudha të ndryshme, rreziku nuk qëndron te njohja e tyre, por te përdorimi selektiv i këtyre përvojave për të interpretuar rregullat sipas interesit, për të marrë role që u përkasin institucioneve të tjera dhe për ta kthyer çdo çështje administrative në një proces të pafund shkresash, kundërshtish dhe justifikimesh.
Prandaj, për një çështje të thjeshtë administrative, qarkullojnë dhjetëra shkresa nga njëra zyrë në tjetrën, ndërsa përgjegjësia humbet në labirintin e procedurave.
Prandaj, katedrat dhe departamentet, që duhet të jenë zemra e mendimit shkencor, konsumojnë kohën dhe energjinë duke interpretuar ligje, vendime, nene dhe udhëzime, në vend që të diskutojnë për kërkimin shkencor, cilësinë e mësimdhënies, zhvillimin e disiplinave akademike dhe formimin e brezave të rinj.
Prandaj, në disa mjedise universitare, zyrtarët e administratës fitojnë më shumë peshë në vendimmarrje sesa profesorët që kanë kaluar jetën në auditorë, kanë shkruar libra, kanë botuar artikuj shkencorë dhe kanë kontribuar në formimin e brezave të studentëve.
Kështu përmbyset hierarkia e vlerave: profesori duhet t'i nënshtrohet burokratit, shkenca duhet t'i nënshtrohet procedurës dhe merita duhet të kërkojë leje nga pushteti administrativ.
Dhe universiteti, në vend që të jetë një hapësirë e debatit të lirë, e mendimit kritik dhe e krijimtarisë shkencore, rrezikon të kthehet në një institucion ku energjia harxhohet për të zbatuar vullnetin e drejtuesve, për të kënaqur të preferuarit e tyre dhe për të penguar ata që nuk pranojnë të nënshtrohen.
Nostalgjia për kohën e Enver Hoxhës nuk është zgjidhje dhe as krahasimi me atë periudhë nuk duhet idealizuar. Por është paradoksale që sot, në një sistem që pretendon se mbështetet te demokracia, liria akademike dhe meritokracia, të përballemi me praktika që e largojnë universitetin nga misioni i tij themelor.
Universitetet nuk kanë nevojë për rikthimin e autoritarizmit të së kaluarës. Kanë nevojë për rikthimin e autoritetit të dijes, dinjitetit të profesorit, pavarësisë së mendimit shkencor dhe përgjegjshmërisë institucionale.
Në një universitet të shëndetshëm, administrata ekziston për t'i shërbyer misionit akademik, jo për ta sunduar atë. Ligjet dhe rregulloret janë instrumente për të garantuar drejtësinë dhe funksionimin e institucionit, jo mjete për të bllokuar individët e padëshiruar apo për të favorizuar të preferuarit.
Një rektor nuk është prokuror i profesorëve, avokat i interesave të veta, gjykatës i fatit të kolegëve dhe ligjvënës që i përshtat rregullat sipas nevojës. Ai është drejtues i një institucioni akademik, i detyruar të respektojë ligjin, procedurat, autonominë universitare dhe dinjitetin e çdo anëtari të komunitetit akademik.
Universiteti nuk është pronë e rektorit, as zyrë personale e askujt. Është institucion i dijes, i shoqërisë dhe i brezave që vijnë.
Kur burokracia bëhet më e rëndësishme se shkenca, kur bindja shpërblehet më shumë se merita dhe kur procedurat përdoren për të penguar në vend që të zgjidhin, atëherë problemi nuk është më thjesht administrativ. Është një krizë e drejtimit, e kulturës institucionale dhe e vetë misionit të universitetit.
Një universitet nuk matet me numrin e shkresave që prodhon, por me dijen që krijon; jo me bindjen që imponon, por me mendimin kritik që kultivon; jo me pushtetin që përqendron, por me lirinë akademike që garanton.
Dhe kur profesori detyrohet të luftojë me zyrat për të mbrojtur dinjitetin e tij, në vend që të merret me shkencën, humbësi i vërtetë nuk është vetëm profesori. Është universiteti, është studenti dhe është e ardhmja e vendit.
Sepse universitetin mund ta mbushësh me zyra, rregullore dhe shkresa, por nuk mund ta bësh të madh pa shkencëtarë të lirë dhe pa drejtues që e kuptojnë se pushteti i tyre ka kuptim vetëm kur i shërben dijes.