Barazia protokollare e presidentëve është shprehje e respektit ndaj institucioneve, vazhdimësisë së shtetit dhe dinjitetit të secilit personalitet që ka ushtruar funksionin më të lartë kushtetues të Republikës.
Në një shtet demokratik, institucionet nuk duhet të maten me madhësinë e portreteve, por me fuqinë e parimeve që i përfaqësojnë. Presidenca është institucioni që mishëron unitetin e popullit, vazhdimësinë kushtetuese dhe përfaqësimin e Republikës. Për këtë arsye, mënyra se si kujtohen dhe paraqiten institucionalisht presidentët e një vendi nuk është vetëm çështje estetike apo dekorimi të zyrave, por edhe shprehje e kulturës demokratike dhe e respektit ndaj historisë shtetërore.
Kosova, që nga shpallja e pavarësisë, ka pasur disa presidentë, secili me personalitetin, formimin, rrethanat politike dhe kontributin e vet. Ibrahim Rugova, Fatmir Sejdiu, Behgjet Pacolli, Atifete Jahjaga, Hashim Thaçi dhe Vjosa Osmani përfaqësojnë periudha të ndryshme të zhvillimit institucional të vendit. Ata nuk kanë pasur të njëjtën rrugë politike, as të njëjtin stil udhëheqjeje dhe as të njëjtin rol në rrethanat historike. Megjithatë, të gjithë kanë ushtruar të njëjtin funksion kushtetues: atë të Presidentit të Republikës së Kosovës.
Pikërisht këtu qëndron dallimi ndërmjet vlerësimit historik dhe trajtimit protokollar. Historia mund t'i vlerësojë presidentët në mënyra të ndryshme, duke analizuar vendimet, arritjet, përgjegjësitë dhe ndikimin e tyre në zhvillimet politike. Ky është një proces i natyrshëm, madje i domosdoshëm në një shoqëri demokratike. Por protokolli shtetëror nuk duhet të shndërrohet në instrument për të shpallur njërin më të madh e tjetrin më të vogël, as për të favorizuar një periudhë politike në dëm të një tjetre.
Secili president ka identitetin e vet dhe kapitullin e vet në historinë e shtetit. Asnjëri nuk duhet të fshihet nga kujtesa institucionale për shkak të mospajtimeve politike, bindjeve partiake apo vlerësimeve të ndryshme publike. Respekti institucional nuk nënkupton pajtim me çdo vendim të marrë gjatë një mandati. Kjo nënkupton njohjen e funksionit kushtetues dhe të vazhdimësisë së Republikës.
Ibrahim Rugova zë një vend të veçantë në historinë moderne të Kosovës, për shkak të rolit të tij në lëvizjen politike për liri dhe pavarësi dhe në orientimin ndërkombëtar të çështjes së Kosovës. Ky vend i rëndësishëm historik meriton të njihet dhe të ruhet. Por njohja e kontributit të tij nuk kërkon që presidentët e tjerë të trajtohen si figura me dinjitet më të ulët institucional. Përkundrazi, madhështia e një shteti demokratik shihet edhe në aftësinë për ta ruajtur tërë kujtesën e vet presidenciale, pa e përjashtuar askënd nga historia institucionale.
Në këtë drejtim, shembujt ndërkombëtarë mund të shërbejnë si pikë referimi. Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, portretet presidenciale janë pjesë e një tradite të gjatë të kujtesës institucionale. Ato e paraqesin vazhdimësinë e presidencës, duke i ruajtur dallimet historike dhe politike ndërmjet presidentëve. Çdo president ka periudhën, personalitetin dhe trashëgiminë e vet, por të gjithë mbeten pjesë e historisë së të njëjtit institucion shtetëror.
Edhe Kosova duhet ta kultivojë një kulturë të tillë institucionale. Një galeri e përhershme presidenciale në Presidencë, ku portretet e të gjithë presidentëve do të vendoseshin me përmasa, korniza dhe standarde të njëjta, sipas rendit kronologjik të mandateve, do të ishte një shenjë e pjekurisë demokratike. Kjo nuk do të ishte një garë për madhështi personale, por një dëshmi e respektit për institucionin dhe historinë e Republikës.
Është me rëndësi të bëhet edhe një dallim juridik. Ligji për Protokollin e Shtetit, në nenin 20, paragrafin 3, obligon institucionet e Kosovës që në mjediset e tyre ta vendosin fotografinë e Presidentit të Republikës, me përmasa minimale 40 me 60 centimetra. Ndërkaq, Rregullorja nr. 19/2011 përcakton kriteret për përzgjedhjen dhe vendosjen e fotografisë zyrtare të Presidentit apo Presidentes. Këto dispozita rregullojnë fotografinë zyrtare të bartësit të mandatit, por nuk duhet të interpretohen si detyrim ligjor për ekspozimin e portreteve të të gjithë ish-presidentëve. Vendosja e një galerie të tillë do të ishte një praktikë e mirë institucionale dhe një zgjedhje e qëndrueshme e kujtesës shtetërore.
Prandaj, çështja nuk duhet të trajtohet si polemikë ndaj një presidenti apo ndaj një periudhe të caktuar politike. Presidenti në detyrë ka të drejtë ta organizojë zyrën dhe hapësirën e vet të punës në përputhje me protokollin dhe standardet institucionale. Por kujtesa e përhershme presidenciale duhet të jetë më e gjerë se një mandat i vetëm. Kjo duhet t'i përkasë Republikës, jo preferencave personale apo politike të një administrate.
Një demokraci e konsoliduar nuk e ndërton historinë duke i lartësuar disa figura dhe duke i lënë në hije të tjerat. Kjo i ruan faktet, i njeh kontributet, i analizon gabimet dhe ua lë vlerësimin përfundimtar historisë dhe qytetarëve. Pikërisht për këtë arsye, portretet presidenciale duhet të jenë shprehje e vazhdimësisë së shtetit dhe jo e ndarjeve politike.
Kosova ka nevojë për një protokoll që bashkon, jo për një praktikë që krijon hierarki simbolike ndërmjet atyre që kanë ushtruar të njëjtin funksion kushtetues. Barazia në protokoll nuk e fshin individualitetin e presidentëve dhe as nuk i barazon automatikisht arritjet e tyre historike. Kjo vetëm ua njeh të gjithëve vendin në kujtesën institucionale të Republikës.
Në fund, duhet të kuptojmë se Presidenca është më e madhe se çdo individ që e ushtron atë. Presidentët vijnë dhe shkojnë, mandatet përfundojnë, vlerësimet historike ndryshojnë, por institucioni mbetet. Prandaj, respektimi i secilit president është, në radhë të parë, respekt për Republikën e Kosovës.
Në protokoll, asnjë president nuk duhet të jetë më i madh apo më i vogël se tjetri. Secili ka emrin, personalitetin dhe kapitullin e vet historik, por të gjithë kanë ushtruar të njëjtin funksion kushtetues. Historia mund t'i dallojë presidentët sipas veprave të tyre, protokolli, ndërkaq, duhet t'ua ruajë dinjitetin e barabartë.