Nga Ukraina në Lindjen e Mesme – bota përballë një rendi të ri sigurie-pasigurie

Opinione

Nga Ukraina në Lindjen e Mesme – bota përballë një rendi të ri sigurie-pasigurie

Nga: Prof. Dr. Muhamet Racaj Më: 4 tetor 2026 Në ora: 20:52
Prof. Dr. Muhamet Racaj

Bota po hyn në një periudhë të re të pasigurisë strategjike. Lufta në Ukrainë, tensionet në Lindjen e Mesme dhe rivaliteti strategjik ndërmjet SHBA-së dhe Kinës po krijojnë një realitet të ri, ku fuqitë e mëdha duhet të menaxhojnë njëkohësisht disa kriza dhe fronte të mundshme.

Në këtë kontekst, pyetja nuk është vetëm se sa kapacitete ushtarake kanë fuqitë e mëdha, por edhe si do të ndikojë shpërndarja e tyre në rajonet periferike, përfshirë Ballkanin.

Ukraina – prova e luftës moderne

Lufta në Ukrainë ka dëshmuar se lufta moderne nuk zhvillohet vetëm me forca tokësore dhe armatim klasik. Dronët, raketat, lufta elektronike, inteligjenca satelitore, sulmet kibernetike, operacionet informative dhe goditjet ndaj infrastrukturës kritike janë bërë pjesë e pandashme e konfliktit.

Ky është një mësim i rëndësishëm edhe për shtetet e vogla: siguria kombëtare nuk mund të mbështetet vetëm në numrin e trupave, por kërkon inteligjencë, teknologji, mbrojtje të infrastrukturës dhe aftësi për reagim të shpejtë.

Lindja e Mesme – një tjetër qendër e rrezikut

Fronti i dytë është Lindja e Mesme, ku përplasjet dhe tensionet rreth Iranit, Izraelit, Gjirit Persik dhe rrugëve strategjike të energjisë kanë pasoja përtej rajonit.

Çdo përshkallëzim në këtë hapësirë mund të ndikojë në çmimet e energjisë, transportin ndërkombëtar dhe ekonominë evropiane. Për SHBA-në kjo nënkupton angazhim të konsiderueshëm ushtarak dhe diplomatik, në një kohë kur Uashingtoni duhet të ruajë njëkohësisht vëmendjen ndaj Evropës dhe Indo-Paqësorit.

Kina – fronti strategjik afatgjatë

Fronti i tretë është konkurrenca SHBA–Kinë. Tajvani, Deti i Kinës Jugore, teknologjia, mikroçipat, inteligjenca artificiale dhe kontrolli i rrugëve detare janë bërë pjesë e një gare të gjerë për ndikim global.

Ky nuk është domosdoshmërisht një konflikt i armatosur, por është një përballje strategjike që mund të përcaktojë ekuilibrat e fuqisë në dekadat e ardhshme.

Ballkani – një hapësirë gjithnjë e më e rëndësishme strategjike

Në këtë panoramë globale, Ballkani mund të duket si hapësirë periferike. Në realitet, pozita e tij gjeografike, korridoret energjetike dhe të transportit, si dhe ndërthurja e interesave të NATO-s, BE-së, SHBA-së, Rusisë, Kinës, Turqisë dhe aktorëve të tjerë, e bëjnë atë një hapësirë me rëndësi strategjike.

Një zhvillim që meriton vëmendje është rritja e konkurrencës për ndikim dhe teknologji të mbrojtjes ndërmjet aktorëve rajonalë dhe jashtërajonalë. Në veçanti, bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes ndërmjet Izraelit dhe disa vendeve të Ballkanit, sidomos Greqisë dhe Serbisë, po shoqërohet me interes në sisteme të mbrojtjes ajrore, radarë, dronë, mbikëqyrje dhe teknologji të avancuara.

Kjo nuk duhet interpretuar si një përballje e drejtpërdrejtë Turqi–Izrael në Ballkan. Megjithatë, ajo tregon se Ballkani po bëhet pjesë e një zinxhiri më të gjerë strategjik që lidh Mesdheun Lindor me Evropën Juglindore.

Serbia dhe rreziku i asimetrisë së re

Në këtë konfigurim, Serbia paraqet një rast të veçantë. Beogradi ka ndjekur një politikë të diversifikimit të partneriteteve ushtarake, duke ruajtur marrëdhënie me Rusinë dhe Kinën, ndërsa ka zgjeruar bashkëpunimin me Francën, SHBA-në dhe Izraelin.

Modernizimi i Forcave të Armatosura të Serbisë, përfshirë avionët Rafale, sistemet e mbrojtjes ajrore, radarët, mjetet ajrore pa pilot dhe teknologjitë moderne të mbikëqyrjes, po krijon kapacitete të reja ushtarake në rajon.

Modernizimi i ushtrive nuk përbën në vetvete kërcënim. Çdo shtet ka të drejtë të zhvillojë kapacitetet e veta mbrojtëse. Problemi strategjik shfaqet kur rritja e shpejtë e kapaciteteve të një aktori krijon disproporcion të madh me fqinjët.

Në një Ballkan ku ende ekzistojnë tensione të pazgjidhura politike dhe çështje të sigurisë, kjo kërkon vëmendje të shtuar nga institucionet euroatlantike.

Roli i Turqisë

Në anën tjetër, Turqia ka ndërtuar gjatë dekadave një prani të gjerë politike, ekonomike, kulturore dhe të sigurisë në Ballkan. Marrëdhëniet e saj me Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Bosnjë-Hercegovinën dhe Malin e Zi, por edhe dialogu me Serbinë, i japin Ankarasë një pozicion të veçantë në rajon.

Turqia nuk e kufizon ndikimin e saj vetëm te bashkëpunimi ushtarak. Ajo e kombinon atë me investimet, tregtinë, infrastrukturën, diplomacinë dhe bashkëpunimin institucional.

Në këtë kuptim, roli turk mund të jetë i rëndësishëm për balancimin e kapaciteteve dhe reduktimin e asimetrive të sigurisë, jo përmes krijimit të një blloku të ri gjeopolitik, por përmes bashkëpunimit me vendet e rajonit, veçanërisht në teknologjitë e reja, dronët, trajnimin, industrinë e mbrojtjes dhe sigurinë.

Qëllimi duhet të jetë krijimi i një Ballkani më të qëndrueshëm dhe më të balancuar, e jo shndërrimi i rajonit në arenë të një rivaliteti të ri mes fuqive.

Kosova – vigjilencë dhe gatishmëri

Për Kosovën, këto zhvillime duhet të analizohen me seriozitet strategjik.

KFOR-i dhe NATO mbeten faktorë thelbësorë të sigurisë dhe stabilitetit në Kosovë. Por asnjë shtet nuk mund ta delegojë tërësisht sigurinë e vet te partnerët ndërkombëtarë.

Kosova duhet të forcojë kapacitetet e institucioneve të saj në inteligjencë, siguri kibernetike, mbrojtje të infrastrukturës kritike, kontroll kufitar, kundërzbulim, mbrojtje kundër dronëve dhe menaxhim të krizave.

Veçanërisht duhet kushtuar vëmendje luftës hibride, e cila mund të zhvillohet pa shpallje lufte: përmes dezinformimit, propagandës, sulmeve kibernetike, sabotimit, kriminalitetit të organizuar, kontrabandës dhe nxitjes së tensioneve ndëretnike.

Kosova duhet të vazhdojë të thellojë partneritetin me SHBA-në, NATO-n, Turqinë dhe vendet e tjera partnere, duke ndërtuar njëkohësisht kapacitete të veta të mbrojtjes dhe sigurisë.

Parandalimi është më i rëndësishëm se reagimi

Mësimi kryesor nga Ukraina është se një shtet duhet të jetë i përgatitur para se kriza të shndërrohet në konflikt.

Në një botë ku SHBA-ja dhe aleatët e saj përballen me disa sfida strategjike njëkohësisht, Kosova duhet të ruajë partneritetin e saj me SHBA-në, NATO-n dhe KFOR-in, por njëkohësisht të investojë vazhdimisht në kapacitetet e veta.

Ballkani nuk duhet të shndërrohet në një tjetër front të rivalitetit ndërkombëtar. Për këtë arsye, modernizimi i mbrojtjes duhet të shoqërohet me diplomaci, transparencë, bashkëpunim rajonal dhe mekanizma të fuqishëm të parandalimit.

Bota nuk po përballet më me një krizë të vetme, por me një sistem krizash të ndërlidhura. Për Kosovën dhe Ballkanin, përgjigjja duhet të jetë e qartë: vigjilencë pa panik, gatishmëri pa militarizim të panevojshëm dhe partneritet strategjik pa varësi të plotë.

Siguria nuk ruhet vetëm atëherë kur shfaqet rreziku; ajo ndërtohet çdo ditë për ta parandaluar rrezikun.

Sot mund të lexoni Shfletoni kopertinat